گریز از جبر تاریخ، انتخابی حسینی

شهید احمد سوداگر، مردی بود که نگاهش به زندگی، نگاه انتخاب بود نه اجبار. او اعتقاد داشت انسان اگر تسلیم جریان تاریخ شود، فقط موجی است بی‌اراده در دریای روزگار. اما اگر انتخاب کند، می‌تواند همان موجی باشد که مسیر تاریخ را عوض می‌کند. جمله‌ی کوتاه و عمیقش، «باید انتخاب کرد و از جبر تاریخ گریخت و کاری حسینی نمود»، فریادی است از دل ایمان و آگاهی؛ پیامی برای هر نسلی که نمی‌خواهد فقط تماشاگر باشد.

در نگاه او، «جبر تاریخ» یعنی همان بی‌تفاوتی و سستی در برابر ظلم، فساد و بی‌عدالتی. یعنی این‌که انسان بگوید: «دست من نیست، زمانه همین است.» اما شهید سوداگر می‌دانست که زمانه را انسان‌ها می‌سازند، نه برعکس. او باور داشت هرکس در هر موقعیتی، فرصتی برای انتخاب دارد؛ انتخاب میان ماندن یا برخاستن، میان راحتی یا مسئولیت، میان ترس یا حقیقت.

وقتی می‌گفت «کاری حسینی نمود»، منظورش تنها حضور در میدان جنگ نبود؛ بلکه هر کاری که رنگ عدالت و ظلم ستیزی است، شرافت و ایستادگی در برابر باطل داشته باشد. از نگاه او، کار حسینی یعنی دل کندن از خودخواهی و ایستادن در کنار حقیقت، هرچند سخت و پرهزینه. او خودش نمونه‌ی این انتخاب بود؛ مردی که می‌توانست زندگی آرامی داشته باشد، اما راه خون و باور را برگزید.

شهید سوداگر خوب فهمیده بود که تاریخ، صحنه‌ی نبرد میان «منتظران عمل» و «تماشاگران منفعل» است. کسانی که گمان می‌کنند سرنوشت نوشته شده و کاری از آن‌ها برنمی‌آید، در واقع همان اسیران جبر تاریخ‌اند. اما آن‌ها که با ایمان و تصمیم، مسیر خود را برمی‌گزینند، تاریخ را می‌سازند. او از همین‌رو می‌گفت: باید گریخت، نه از ترس، بلکه از بی‌تفاوتی.

در جهان‌بینی شهید سوداگر، انسانِ حسینی کسی است که می‌فهمد حق همیشه نیازمند یار است. و یاریِ حق، فقط در شعار خلاصه نمی‌شود؛ باید قدم برداشت، باید هزینه داد، باید انتخاب کرد. او می‌دانست که اگر انسان بهانه‌ی زمانه را بیاورد، حقیقت در همان زمانه گم می‌شود.

این جمله‌ی او، دعوتی است به بیداری؛ به آن‌که انسان در برابر تاریخ مسئول است. نه صرفاً ناظر رویدادها، بلکه کنشگرِ سرنوشت. باید از اسارت در «تکرار» گریخت و راهی تازه گشود، همان‌گونه که امام حسین (ع) راهی گشود که تا ابد چراغ راه آزادگان ماند.

شهید سوداگر با این نگاه، راه خود را انتخاب کرد؛ نه برای نام و نان، بلکه برای معنا. او با خونش نوشت که جبر، سرنوشت انسان مؤمن نیست. انسان مؤمن، خودش سرنوشت را می‌نویسد، چون راهش را آگاهانه برمی‌گزیند.

و شاید همین است معنای جمله‌اش: «باید انتخاب کرد و از جبر تاریخ گریخت و کاری حسینی نمود»؛ یعنی باید تصمیم گرفت، برخاست، و به قدر خود، در مسیر حقیقت گام زد. چون اگر نایستیم، تاریخ هم ما را خواهد بلعید؛ اما اگر حسینی عمل کنیم، حتی اگر بمیریم، تاریخ از ما آغاز می‌شود.