در تاریخ هر ملت، نقاط عطفی وجود دارد که تنها یادآور رشادتها نیستند، بلکه گنجینهای از معرفت و تجربهای از دفاع مقدس آن ها در برابر هجمه دشمنان است، برای ما ایرانیان، که تاریخ ما مملو از دفاع و ایثار است؛ و صحنه های از اوج رشادت بود، علم و عمل، دانش و ارزش، فرد و جامعه، در کورهی شرایطی بینظیر ذوب شد و ترکیبی ناب و ماندگار پدید آورد. این رویداد، در دل خود، علوم ناشناخته و معارفی عمیق را پرورش داد. اما پرسش اساسی اینجاست: چگونه میتوان این گنجینه نهفته را به میراثی جاری و اثرگذار برای نسلهای امروز و فردا تبدیل کرد؟
جملهی آغازین ما سخنی است از شهید حاج احمد سوداگر، کلید این گذار را به دست میدهد: “مفاهیم و ارزش ها یک معرفتی هست در درون علوم، جدای از هم نیستند، یعنی اگر علومی که در دفاع مقدس هست را ما بتوانیم استخراج کنیم، و اینها را آموزش دهیم، خود به خود توزیع فرهنگ کردیم”
این کلیپ را با صدای شهید حاج احمد سوداگر می شنوید
این نگاه می تواند دفاع مقدس را از حصار یک دوره تاریخی صرف خارج کرده و آن را به یک دانشگاه معارف تبدیل کند. اگر بتوانیم لایه های معرفتی این پدیده را از علوم انسانی و مدیریتی تا راهبردها و مهندسی هایش استخراج، تدوین و آموزش دهیم، آنگاه نه تنها مهارتهایی کاربردی منتقل کردهایم، بلکه به شکلی ناگزیر و خودجوش، بذر فرهنگ ایثار، مقاومت و خلاقیت را در جان جامعه کاشتهایم. در ادامه، این ایده را واکاوی میکنیم که چگونه آموزشِ علمِ دفاع مقدس، خود، رساترین و ماندگارترین شیوه برای توزیع فرهنگِ دفاع مقدس است. لذا این سخن از شهید احمد سوداگر بر یک پیوند عمیق و ناگسستنی میان «علم»، «ارزشها» و «فرهنگ» تاکید دارد و دفاع مقدس را به مثابه یک «دانشگاه جامعِ انسانی و معرفتی» در نظر میگیرد. این موضوع را می توان از چند جهت بررسی کرد:
۱. علومِ نهفته در دفاع مقدس:
دفاع مقدس تنها یک رویداد تاریخی نظامی نیست؛ بلکه یک پژوهشگاه عظیم تجربی است. در آن میتوان علوم متعددی را کشف و استخراج کرد:
· علوم انسانی: روانشناسی ایثار، جامعهشناسی همبستگی در بحران، مدیریت بحران و رهبری معنوی، اقتصاد مقاومتی و خودکفایی.
· علوم نظامی و راهبردی: تاکتیکهای دفاع نامتقارن، مهندسی جنگ، نوآوری های دفاعی در شرایط تحریم.
· علوم پزشکی و سلامت: طب در بحران، پزشکی در میدان جنگ، رواندرمانی قهرمانان و آسیب های اجتماعی جنگ.
· علوم اخلاقی و فلسفه عمل: فلسفه فداکاری، اخلاق جنگ عادلانه، عرفان عملی در میدان عمل.
۲. ارزشها به مثابه معرفت درونی علم:
نکته کلیدی اینجاست که این علوم، خنثی و عاری از ارزش نیستند. هر یک از این دانشها، مانند ظرفی هستند که از محتواهای ارزشی چون ایثار، مقاومت، مسئولیتپذیری، عدالتخواهی و ایمان سرریز میشوند. به عبارت دیگر، «چگونگی» انجام آن علوم (روش، انگیزه، هدف) با «چرایی» و ارزشهای حاکم بر آن عجین شده است. آموزشِ علمِ مدیریت در دفاع مقدس، جدا از آموزشِ اخلاق مسئولیتپذیری و خدمت نخواهد بود.
۳. آموزش علوم برابر با توزیع خودکار فرهنگ:
وقتی ما این علوم آمیخته با ارزش را آموزش دهیم، در حقیقت یک انتقال دو لایهای اتفاق میافتد:
· لایه ظاهری: انتقال دانش، مهارتها و تجربیات فنی و کاربردی.
· لایه زیرین و بنیادین: انتقال جهانبینی، نظام ارزشی و الگوهای رفتاری که آن علوم در بستر آن رشد کردهاند.
بنابراین، آموزشِ «علم دفاع مقدس» ناگزیر به توزیع «فرهنگ دفاع مقدس» منجر میشود. مانند درختی که با کاشتن آن، همزمان میوه، سایه، اکسیژن و زیستبومی خاص را منتشر میکنید. آموزش این علوم، فرهنگ جمعگرایی، مقاومت در برابر ظلم، نوآوری در محدودیت و پایداری باورمند را در جامعه نشر میدهد.
در واقع می توان چین تعبیر کرد که این دیدگاه، یک راهبرد هوشمندانه برای حفظ و ترویج فرهنگ مقاومت و ایثار ارائه میدهد: به جای تبلیغ صرف ارزشها، به استخراج و آموزش علوم و معرفتهای ناب تجربی که در دل آن رویداد بزرگ متولد شدند،بپردازیم. این کار، فرهنگ را ملموس، کاربردی و قابل آموزش در قالبهای آکادمیک، مهارت محور و داستانی میکند و آن را از حالت شعار خارج ساخته، به یک زندگی و دانش جاری در نسلهای بعد تبدیل مینماید.
به بیان سادهتر: دفاع مقدس یک «گنجینه معرفتی» است. کلید گشودن این گنجینه، استخراج علوم آن است و نتیجه خودکار گشودن آن، انتشار عطر فرهنگ پایداری در فضای جامعه خواهد بود.
